ANONİM ŞİRKETLERDE İNTİFA SENETLERİ
A- GİRİŞ
Kıymetli evraklara ilişkin düzenlemeler esas olarak Türk Ticaret Kanunu’nda düzenlenmekle birlikte çok çeşitli kanunlarda da kıymetli evraklara ilişkin düzenlemeler söz konusudur. İntifa senetleri sahibine sınırlı sayıda mali haklar tanıyan ancak anonim şirketlerde payı temsil etmeyen menkul kıymet niteliğini haiz senetlerdir. Türk Ticaret Kanunu’nun (“TTK”) 502. maddesi ve devamı hükümlerinde düzenleme alanı bulan intifa senetleri, sahibine pay sahipliği hakkı tanımamakla birlikte anonim şirketlerin net karına veya tasfiye payına katılma ya da yeni çıkarılacak payları alma imkânı veren malvarlığı haklarını sağlayan senetleri ifade etmektedir. İşbu çalışmamızda intifa senetlerinin türleri, çıkarılma usulü, temel özellikleri ve intifa senedi sahibine tanınan haklar üzerinde durulacaktır.
B – İNTİFA SENEDİ TÜRLERİ
İntifa senetleri; kurucu intifa senedi, katılma intifa senedi ve olağan intifa senedi olmak üzere üç gruba ayrılmaktadır.
- Kurucu İntifa Senetleri: İsminden de anlaşılacağı üzere şirketin kurucu ortaklarına verilen intifa senetleridir. TTK yalnızca şirketlerin kuruluş esas sözleşmesinde öngörülmüş olması şartıyla, kurucu intifa senetlerinin çıkarılmasına müsaade etmiştir. Bu sebeple TTK m. 402 f.2 uyarınca kuruluş esas sözleşmesinde bu yönde bir hüküm bulunmadığı takdirde sonradan şirket esas sözleşmesinde değişiklik yapılarak ‘’kurucu intifa senedi’’ tesis edilemeyecektir.
- Katılma İntifa Senetleri: Nakit karşılığında çıkarılan ve sermaye piyasası mevzuatına tabi olan intifa senetleridir. Nakit karşılığı çıkarılma özelliği ile diğer intifa senetlerinden ayrılmaktadır.
- Olağan İntifa Senetleri: Esas sözleşme uyarınca şirket genel kurulu tarafından çıkarılabilen ve şirket alacaklıları, kurucular veya şirkete herhangi bir şekilde menfaat sağlamış olan üçüncü kişiler lehine kara, tasfiye bakiyesine katılma veya sermaye artırımında yeni pay alma hakkı tanıyan intifa senetleridir.
C- İNTİFA SENEDİNİN ÇIKARILMA USULÜ
İntifa senedi çıkarmadan önce ilk adım olarak şirketin esas sözleşmesinin intifa senedi çıkarmaya izin verip vermediğinin kontrol edilmesi gerekmektedir. TTK’nın 502. maddesine göre şirketin intifa senetleri çıkarabilmesi için öncelikle şirket sözleşmesinde bu yönde hüküm bulunması gerekir. Şirketin kuruluş esas sözleşmesinde bu yönde düzenleme bulunuyor olabilir. Eğer bu şekilde bir hüküm yoksa kurucu intifa senetleri haricinde diğer intifa senedi türleri esas sözleşme tadili yapılarak bu esas sözleşme tadilinin tescili sonrasında intifa senedi çıkarılabilir. Başka bir ifade ile genel kurulun intifa senedi çıkarma kararı verebilmesi için esas sözleşmede buna yönelik bir dayanak teşkil edecek bir hükmün varlığı şarttır.
Her ne kadar TTK’da ve doktrinde konuya ilişkin netlik bulunmasa da intifa senedi sahipleri genel kurulda oy hakkına sahip olmadıkları ve genel kurul kararlarına etki edemeyecekleri için haklarını koruyabilmek adına esas sözleşme hükmünün intifa senedinin sağlayacağı hakları, oranını, senet sayısını, kimin lehine verileceğini açıkça düzenlemesi gerekmektedir. Ek olarak, esas sözleşmede intifa senetlerinin belirli süre ile sınırlı olacağı düzenlenebilecektir. Bu şekilde bir süre kaydı bulunması halinde sürenin geçmesi ile kendiliğinden sona erecektir.
Anonim şirketlerde intifa senedi çıkarmaya yetkili organın genel kurul olduğu anlaşılmaktadır. Esas sözleşmede daha ağır bir nisap öngörülmediyse esas sözleşme tadili gerekmesi hali haricinde genel kurul intifa senedinin çıkarılmasına ilişkin olarak TTK’nın 418. maddesi uyarınca karar alabilecektir.
D – İNTİFA SENEDİNİN TEMEL ÖZELLİKLERİ
İntifa senetlerinin çıkarılabilmesi için esas sözleşmede hüküm olması veya esas sözleşme tadili yapılarak buna ilişkin hüküm eklenmesi gerektiğine, intifa senetlerinin belirli bir süre ile geçerli olacağına dair yukarıda açıklama yapmıştık. İntifa senedinin çıkarılmasına ilişkin bu özelliğinin yanı sıra intifa senetlerinin sahiplerine sağladığı haklara kısaca değinmek isteriz. İntifa senetleri, sahiplerine genel bir ifade ile kar veya tasfiye bakiyesinden pay alma veya yeni çıkarılacak payları alma hakkı tanıyabilecektir.
Her ne kadar intifa senedi pay sahibine benzer şekilde kardan pay alma, tasfiye bakiyesinden yararlanma, yeni pay alma gibi haklar tanıyabilecek olsa da intifa senetleri, sahibine pay sahipliği sıfatı kazandırmaz. Ayrıca anonim şirkette herhangi bir payı temsil etmez, sahiplerine oy hakkı, genel kurulda alınan kararlarda itiraz hakkı gibi haklar tanımaz. Bu sebeple intifa senedi sahipleri, şirket yönetimine müdahale edemez ve kötü yönetim gerekçesi ile şirket kar elde etmemişse bu duruma ilişkin talepte bulunamaz. Başka bir deyişle, intifa senedi sahibine bir pay sahipliği tanımamakta olup anonim şirket ile intifa senedi sahibi bir nevi sözleşmesel ilişkisi kurmaktadır. Sözleşmesel ilişki olmasından hareketle sözleşmenin taraflarından biri tek taraflı karar ile bu ilişkide değişiklik yapamayacağı için anonim şirket genel kurulu intifa senedi sahiplerinin onayını almaksızın intifa senetlerini kaldıramayacak veya değiştiremeyecektir.
TTK’da intifa senedi sahibi lehine tanınmış başka bir hak da 140. maddenin 5. Fıkrasında düzenleme alanı bulmaktadır. Bu madde uyarınca birleşme halinde devralan şirketin intifa senedi sahiplerine eşit haklar tanıma veya intifa senetlerini, birleşme sözleşmesinin yapıldığı tarihteki gerçek değeriyle satın alma yükümlülüğü bulunmaktadır.
E -SONUÇ
Sonuç olarak, intifa senetleri anonim şirketlerde pay sahipliği hakkı tanımayan ancak sınırlı mali haklar sağlayan özel menkul kıymetlerdir. TTK’da bu senetlerin çıkarılması ve özellikleri düzenlenmiş olup, intifa senetlerinin türleri, çıkarılma usulü ve sahiplerine tanınan haklar detaylandırılmıştır. İntifa senetlerinin sahiplerine, şirketin kârına veya tasfiye payına katılma hakkı tanıması, şirket yönetimi ile doğrudan bir ilişki kurmalarına imkan tanımaz. Bununla birlikte, intifa senedi sahiplerinin haklarının korunabilmesi için esas sözleşme hükmü ile bu hakların belirlenmesi gerektiği vurgulanmıştır. Sonuç olarak, anonim şirketlerde intifa senedi çıkarılmadan önce, anonim şirketin yapısı incelenmeli ve uygun intifa senedi türü belirlenmelidir. Ayrıca gerekli durumlarda şirketin esas sözleşmesinde değişiklik yapılmalı ve intifa senedinin çıkarılma amacı doğrultusunda, şirket yapısına uygun şekilde intifa senetleri ihraç edilmelidir.
Saygılarımızla,
Kurt Gürler Hukuk Bürosu
